رغبت سنجی شغلی و تحصیلی

طبیعتا انتخاب شغل و رشته ای که بتواند برای یک فرد رضایت ایجاد کرده و آینده موفق و مناسبی را رقم زند، می بایست بر اساس پارامترهای مختلفی مانند علایق و تمایلات شخصی، ارزش ها، ویژگی های شخصیتی، توانمندی و دانش تخصصی و موارد دیگر صورت گیرد. یکی از این پارامترها، رغبت ، علاقه و تمایل هر فرد نسبت به نوع و جنس فعالیت، شغل و رشته تحصیلی اوست. آزمون رغبت سنجی شغلی هالند، یکی از معتبرترین آزمون ها برای کشف علایق و تمایلات شخصی هر فرد است. نام این آزمون از نام نظریه پرداز آن “جان هالند” برگرفته شده است. هالند معتقد بودکه همخوانی بین شغل و تمایلات وعلایق فرد، بازدهی فرد درآن شغل را بشدت افزایش می دهد. از نظرهالند، این آزمون می تواند یکی از پارامترهای مهم تصمیم گیری در مورد شغل و رشته تحصیلی آینده را که همان رغبت و علاقه شغلی است، برای هر فرد تبیین نماید..

یکی از برزگترین مشکلات ما در زندگی این است که در مسیری پا می گذاریم که می تواند ما را از اهداف و علائق مان دور کند. کار کردن در جایی که دوستش نداریم و یا با ما تطابق ندارد دغدغه امروزی ما و فرزندانمان می باشد که می تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد. بارها و بارها شنیده ایم که افراد به رشته و فعالیت هایی روی آورده اند که از آن ابراز پشیمانی می کنند. مسئله نگران کننده این است که این پشیمانی گاهی بازگشت ناپذیر شده و باعث می شود برای رفع آن هزینه های زیادی را پرداخت نماییم. گاهی این تصمیم ها به دلیل انتخاب غلط خانواده ها و یا انتخاب ناصحیح سیستم آموزشی ماست. برای کسانی که در مرحله انتخاب رشته و یا انتخاب شغل مناسب شان هستند لازم است تا قبل از هرچیزی به صورت اصولی و بر اساس استانداردهای لازم این کار را انجام دهند.  همچنین کسانی هم که حرفه و تحصیل خود را انتخاب نموده و اینک سردرگم می باشند لازم است تا با بازنگری های لازم تغییری استراتژیک در روند تحصیلی و حرفه ای خود دهند. یکی از بهترین آزمون ها در سراسر جهان برای درک توانایی های خودمان و دسته بندی علائق تحصیلی و شغلی مان با توجه به ویژگی های منحصربه فردی که داریم آزمون رغبت سنج استرانگ است. این آزمون به منظور مشاوره شغلی و مشاوره تحصیلی در سراسر جهان کاربرد دارد. انتخاب رشته و انتخاب شغل بر اساس علائق شغلی و علائق تحصیلی این امکان را می دهد تا بتوانیم آینده روشنی را برای خود بسا امروزه دانش‌آموزان تا پایان دوران مدرسه تقریباً با دنیای کار بیگانه‌اند و وقتی می‌خواهند پا به دنیای کار بگذارند، با مشکلات زیادی مواجه می‌شوند.

دانش‌آموزان پس از پایان دوره ابتدایی وارد مرحله یادگیری تعلیمات عمومی می‌شوند. در این دوره آمادگی لازم برای انتخاب رشته و شغل را کسب می‌کنند. این انتخاب نقش سازنده‌ای در زندگی فردی و اجتماعی آنها ایفا خواهد کرد. تحقیقات مربوط به عوامل مؤثر بر انتخاب رشته تحصیلی و دانشگاه عمري پنجاه ساله دارد و محققان در طول این دوره عوامل تعیین کننده‌اي مانند ویژگی‌هاي فردي، خانوادگی، شغلی و ویژگی‌هاي دانشگاه را شناسایی کرده‌اند. چاپمن معتقد است که انتخاب رشته تحصیلی و دانشگاه با توجه به مجموعه‌اي از ویژگی‌هاي درونی داوطلب با عوامل بیرونی مرتبط است. مطابق نظریه چاپمن، انتخاب رشته تحصیلی بر اساس عوامل درونی، شامل علاقه و سطح آرزوهاي فردي، نگرش، توانایی و عملکرد تحصیلی و نیز عوامل بیرونی از قبیل وجود داشتن افراد مهم در زندگی فرد مثل خانواده، دوستان و صورت می‌گیرد. سالیوان و برودیگان معتقدند که عوامل مهم در این انتخاب شامل عوامل فردی(خواسته‌ها، تمایلات، عقاید، نیازها، توانایی‌ها، استعدادها و…) و عوامل محیطی(اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اقلیمی، و خانوادگی) و آگاهی از رشته‌های مختلف تحصیل و مشاغل و حرفه‌های متعدد و متنوع است.

عامل دیگری که ضرورت راهنمایی را ایجاب می‌کند، مسئله تراکم دانش و حجم علوم است. هیچ نابغه‌ای حتی در یک رشته علمی نمی‌تواند عالم شود و فرد پس از فراگرفتن تعلیمات عمومی و مفاهیم اولیه، در جهت ادامه تحصیلات به رشته‌ها وگرایش‌های مختلف هدایت می‌شود. به همین علت اولین انتخاب رشته که در سال نهم متوسطه اتفاق می‌افتد از اهمیت بسزایی برخوردار است. به عبارت بهتر انتخاب رشته در دوره متوسطه مقدمه و زمینه‌ساز انتخاب رشته اصلی در دانشگاه است. این مطلب که در سال‌های آینده امکان تغییر رشته وجود نخواهد داشت، حساسیت این انتخاب را دوچندان می‌کند و لازم است که دانش‌آموزان با آگاهی و شناخت کامل از همه گزینه‌های مربوط به انتخاب رشته، رشته تحصیلی خود را برای سال‌های آینده تعیین کنند. نتایج یک نظرسنجی نشان می‌دهد که 35 درصد دانش‌آموزان دوره متوسطه معتقد هستند که در انتخاب رشته خود مرتکب اشتباه شده‌اند. اگر اطلاع‌رسانی درست و صحیح در این خصوص انجام شود، میزان اشتباه و خطا در انتخاب رشته به شدت کاهش خواهد یافت.

عوامل موثر در انتخاب رشته تحصیلی

باید در نظر داشت که انتخاب رشته تحصیلی در پایه متوسطه، مقدمه انتخاب شغل است. اگر دانش‌آموزان در زمینه انتخاب رشته تحصیلی مرتکب اشتباه شوند، در مسیری گام برخواهند داشت که با موفقیت همراه نخواهد بود.

توانایی ذهنی و استعداد تحصیلی

استعداد یک توانایی بالقوه و مجموعه‌ای از قابلیت‌هاست که در انجام کارها موجب شایستگی فرد می‌شود. مهم‌ترین گام در راه استفاده از استعدادها شناخت آن است. در حالیکه عده‌ای از دانش‌آموزان استعدادهای خود را از طریق پیشرفت‌های آشکار خود می‌شناسند، ممکن است عده‌ای به شناخت استعدادهای خود دست نیابند یا پس از سال‌ها به آن دست یابند. لازم به ذکر است که داشتن نمرات درخشان در یک درس، ملاک مطمئنی برای وجود استعداد در آن زمینه نیست و امکان دارد عوامل دیگری در آن پیشرفت موثر بوده باشد. در نظام آموزشی هم امکان بروز و پرورش همه استعدادها وجود ندارد و بسیاری از جوانان پرقریحه و بااستعداد از توانایی‌های خود آگاهی پیدا نمی‌کنند. کم‌کاری و بی‌انگیزگی جوانان نیز عامل دیگر عدم بروز قابلیت‌های آنان است که به مشکلات عاطفی و ناسازگاری‌های آنان مربوط می‌شود.

آزمون‌های بسیاری برای سنجش قابلیت‌های یادگیری فرد به کار می‌رود. از جمله آن‌ها می توان به آزمون رغبت سنج شغلی شخصیتی هالند اشاره کرد که برای سنجش استعدادها و توانایی‌های نوجوانان و جوانان به‌کار می‌رود. این تست جهت تحلیل یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دانش‌آموزان در دوران تحصیل خود که انتخاب رشته آن‌ها می‌باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد، لذﺍ در این آزمون تلاش بر آن بوده ‌است که علاوه‌بر معرفی رشته‌ها با اجرای یک تست رغبت‌سنج، دانش‌آموز شناخت از خود داشته باشد و بتواند با شناخت صحیح از خود و رشته‌ها، انتخاب بهتری داشته‌باشد.

باید توجه داشت که آزمون تنها ملاک برای تعیین راه آینده شخص نمی‌تواند باشد. دانش‌آموزان با شناختی که از توانایی‌های خود به‌دست می‌آورند می‌توانند در رشته متناسب با شرایط خود وارد شوند.

علایق و رغبت‌های تحصیلی و حرفه‌ای

رغبت‌ها و توانایی‌ها امور جدا از هم نیستند. ما معمولاً به اموری علاقه بیشتری نشان می‌دهیم که توانایی بیشتری برای انجام آن‌ها داریم. رغبت، گرایش مجذوب شدن به فعالیت و پیگیری آن است، درحالیکه تنفر انصراف از یک کار است.

برای سنجش رغبت‌ها از آزمون‌های رغبت‌سنج می‌توان کمک گرفت. پرسش از دانش‌آموزان در امور مورد علاقه‌شان، تجزیه و تحلیل فعالیت‌ها و سرگرمی‌های آنان می‌تواند رغبت‌ ایشان را مشخص کند.

سوابق تحصیلی و آزمون‌های معلومات

پیشرفت تحصیلی هر دانش‌آموز عبارت است از سطح مهارت‌ها، اطلاعات و ادراکی که در زمینه مورد نظر به‌دست می‌آورد. نمرات و سوابق تحصیلی می‌تواند موفقیت فرد را در رشته‌های مختلف پیش‌گویی کند. آزمون‌های پیشرفت تحصیلی می‌تواند وسیله سودمندی برای انتخاب رشته تحصیلی باشد. این آزمون‌ها شامل آزمون‌های معلومات یک درس، معلومات چند درس و یا آزمون جامع شامل تمام دروس می‌باشند.